نقاشی کودکان بازتاب اندیشه و احساسات این هنرمندان کوچک است. نقاشی کودکان نوعی گیرایی خاص دارند: آنها ساده، جذاب و سرشار از زندگی و امید به آینده و هویت اند، در حالیکه با دقت بیشتر می توان تعجب و آشفتگی را در اثر هنری کودکان دریافت.
اغلب والدین درک زیادی از نقاشی و آثار هنری که کودکان خلق می کنند ندارند. هنگامی که کودک 2 ساله تصویری از یک انسان می کشد که ممکن است دست نداشته باشد، یا کودکی یک ساله فقط کاغذ یا بوم را خط خطی می کند دلیل بر ناتوان و بدون استعداد بودن کودک نیست. با قاطعیت می توان گفت تحقیقات و بررسی ها برای پاسخگویی به دلایل این نوع به تصویر کشیدن ها توسط کودکان ناقص بوده است چون اکثریت کودکان اثرات هنری مشابهی با ویژگی های مشترک به نمایش گذاشته اند.
نقاشی در تشکیل شخصیت و هویت کودکان تاثیر زیادی دارد و به کودکان توانایی جداسازی اطلاعات و اعمالی که از دنیای بیرون کسب میکند را می دهد. نقاشی عملیست که کودک خود را در بند ممنوعیت ها نمی بیند و با ترکیبی از ضمیر ناخودآگاه و فکر و هوش درباره کشفیات و نگرانی هایش صحبت می کند. به همین دلیل اگر به کودکان از سنین پایین تمرین و کپی را بیاموزیم، اشتباه بزرگی کردهایم.باید اجازه دهیم کودک آزادانه نقاشی بکشد. نقاشی کودکان فقط یک وسیله پرورش خلاقیت و پختگی کودک نیست، بلکه آن را باید بهعنوان یک وسیله تحقیق و مبادله با محیط اجتماعی جهت کسب تجارب مختلف در نظر گرفت.
بنابراین اگر والدین یک کودک یا مربی نقاشی، مربی پیش دبستان یا دبستان هستید و می خواهید ویژگی های نقاشی کودکان را در سنین مختلف درک کنید، ناژو به عنوان فروشگاه تخصصی لوازم نقاشی و ابزار هنری این مقاله را برای شما تهیه کرده است.
خصوصیات نقاشی کودکان
در زمینه تحقیقات انجام شده تا کنون،اغلب بررسی های انجام شده بصورت مقطعی بوده است و بررسی آثار هنری کودکان بصورت منفرد، که در حال تکامل نقاشی های خود هستند، کمتر صورت گرفته است. با این حال، بررسی های زمانی، نوعی مبانی تجربی را در طبقه بندی نقاشی کودکان ایجاد کرده است که عمدتا به توصیف نقاشی تکمیل شده پرداخته اند.همچنین در طی این مراحل برای فرزندان خرید وسایل نقاشی کودک بسیار می تواند در مسیر پرفراز و نشیب هنری او تاثیر داشته باشد. از آنجایی که فرآیند تکمیل نقاشی توسط کودکان بسیار حائز اهمیت و چشمگیر است، ما به بررسی مرحله به مرحله آن می پردازیم.
نقاشی روشی فوقالعاده برای بچهها برای بیان خود، توسعه مهارتهای حرکتی ظریف و کشف خلاقیتشان است. با تهیه لوازم نقاشی مناسب برای آنها، زمینه را برای یک سفر هنری کامل فراهم می کنید.
ویژگی های نقاشی کودکان از 18 ماهگی تا دو سال و نیمگی
آغاز کشیدن خطوط بر روی کاغذ توسط کودکان از حدود 18 ماهگی به بعد اتفاق می افتد. اکثر کارشناسان و پژوهشگران این حوزه متفق النظراند که این خط خطی کردن ها صرفا حرکاتی بی هدف و ناهماهنگ نیست، بلکه نشان دهنده آگاهی فرد نسبت به الگوها و نمایش افزایش هماهنگی چشم ها و دست ها است.مثلا کودکان برای رسیدن به درجه ای از توازن بصری است که کاغذ را خط خطی می کنند و خطی را روی خط قبلی می کشند.
به طور کلی می توان ادعا کرد که بسیاری از این خط کشیدن های اولیه باز نمایی چیزی نیست و می توان صرفا آنها را بازی وتمرین دانست.کودک دست های خود را با حرکاتی موزون و منظم بر صفحه کاغذ حرکت می دهد، اما در همان حال به علائمی که بر صفحه ظاهر می شود نیز علاقه دارد.
کودکان در این مرحله قبل از آنکه کشیدن را آغاز کنند مقاصد خود را بیان نمی کنند، بلکه پس از اتمام کار به تفسیر اثر هنریشان می پردازند.نخستین شکل بسته که توسط کودکان کشیده می شود (اولین دایره) تقریبا می تواند جایگزین تمامی اشیا موجود در محیط کودک باشد.دایره ساده ترین طرح نقاشی و بصری برای کودکان در خردسالی است.
ویژگی های نقاشی کودکان از دو سال و نیمگی تا پنج سالگی
از حدود دو سال و نیمگی می توان ادعا کرد کودکان نقاشی های خود را بازنمایی چیزی تلقی می کنند.گاهی پیش از آنکه شروع به خلق اثر هنری کنند مقاصد خود را بیان می کنند و شاید معانی دیگری از نقاشی تا پایان کار مکتوم باقی نماند.اما نکته قابل توجه اینست که اگر نقاشی کودکان در عمل شبیه به چیز دیگری غیر از حرفشان قبل از نقاشی در آید، آنها از قصد اعلام شده خود عدول می کنند.در واقع تفسیری که از نقاشی خود می دهند هر لحظه ممکن است تغییر کند.
در این مرحله از تکامل، دیگران نیز این خط خطی ها را با سهولت بیشتری درک می کنند و به تدریج اشکال بیشتر و متنوع تری را روی صفحه کاغذ یا بوم ظاهر می کنند. تمایل کودکان به ترکیب شکل ها، نشان دهنده جستجوی هنرمندان کوچک برای رسیدن به نظم، هماهنگی و توازن کلی در نقاشی های خویش است، اما این ترکیب اشکال نمی تواند همیشه برای آنها رضایت بخش باشد.
نخستین بازنمایی چهره انسان از دایره آغاز می شود که امکانات گرافیکی گسترده ای در اختیار می گذارد.شکل هایی که مشخصه ی مرحله ماقبل بازنمایی است غالبا در مرحله بازنمایی نیز دیده می شوند.مثلا شکل خورشیدامکان دارد بعدا به عنوان دست انسان کشیده شود.
کودکان سه ساله گاهی اوقات قادر نیستند که قسمت های مختلف یک نقاشی را هماهنگ سازند.مثلا ممکن است چشم ها یا شکم را خارج از طرح بقیه قسمت های بدن بکشند( مرحله بازنمایی شکست خورده یا ناتوانی ترکیبی). ناتوانی ترکیبی ناشی از نوعی رابطه غلط میان عناصر نقاشی نیست بلکه ناشی از نبود رابطه میان این عناصر است.
از حدود سه سال و نیمگی به بعد کودکان برقراری رابطه میان جزئیات یک نقاشی را آغاز می کنند و نقاشی را در ساده ترین شکل ممکن ترکیبی از خطوط و اشکال ساده ارائه می کنند. مانند کشیدن دایره به جای سر، نقطه به جای چشم یا خط های راست به جای پا. این اشکال از نظر بزرگسالان ساده اما گویا هستند.
گاهی اوقات به نظر می رسد که نقاشی ها بیش از آنکه بازنمایی دقیق موضوع نقاشی باشند، نمادین هستند.مثلا حتی اگر از کودکان ساکن در آپارتمان های چند طبقه بخواهید منزل خود را نقاشی کنند، باز هم خانه ای با سقف شیروانی و دودکش را نقاشی می کنند چون متداول تر است.عبارت واقع گرایی نمادین اصطلاحی است که برای توصیف خصوصیت بازنمایی این نوع نقاشی ها به کار گرفته شده است.
ویژگی های نقاشی کودکان از پنج سالگی تا هشت سالگی
هر چه کودکان بزرگتر می شوند، نقاشی های آنان واقع گرایانه تر می شود. نقاشی کودکان 5 تا 8 سال همچنان شامل عناصری است که کودک بر وجود آنها آگاهی دارد حتی اگر به طور طبیعی قابل مشاهده نباشند.در این مرحله کودکان در تلاش اند جزئیات بیشتری مانند دست ها، انگشتان و لباس را به تصویر بکشند.
اگر نقاشی های این مرحله را به دو دسته تقسیم کنیم:
– دسته اول نقاشی هایی هستند که در آنها چیزی تصویر شده که در جان واقعی قابل مشاهده نیست.مثلا بچه ای که در شکم مادرش نشان داده می شود یا غذایی که در شکم یک مرغ است.مشخص است که در این نوع از نقاشی، کودک قصد دارد محتوای معمولا پنهان شکم را نشان دهد.
– دسته دوم، کودک نمی تواند غیر قابل رویت بودن چیزی را که معمولا در پشت یک شیء نزدیک دیگر قرار دارد نشان دهد. مثلا پای سوار کار روی اسب از کنار یا پای کسی که پشت میز نشسته است یا قلاده دور گردن سگ و…
ویژگی های نقاشی کودکان از هشت سالگی تا نوجوانی
کودکان هشت سال به بالا سعی می کنند در نقاشی های خود عمق را نه تنها در اشیا منفرد بلکه در رابطه میان اشیا نیز نشان دهند.آنها در این مرحله نقاشی کشیدن را از زاویه دید خاص آغاز می کنند و بقیه نسبت ها را بر این اساس می چینند که واقعگرایی بصری نامیده می شود.به نظر می رسد هر چه سن کودکان بالاتر میرود بیشتر به سمت معیارهای واقع گرایی حرکت می کنند.
در این مرحله چهره های کارتون ها یا سریال های مورد علاقه بیشتر به تصوی رکشیده می شوند و غالبا از نقاشی های خود ناراضی اند. به نظر می رسد دلیل نارضایتی از نقاشی در نوجوانی این است که آنها قادر نیستند نتایج دلخواه خویش را بدست بیاورند. نوجوانانی که نقاشی را بصورت خودآموز یا با تشویق دیگران ادامه می دهند، غالبا صور خیالی، شخصیت ها یا کاریکاتور های خود را گسترش می دهند و بدین وسیله حد معینی از آزادی را در بیان خویش حفظ می کنند.
در این مرحله خرید وسایل نقاشی کودک بسیار می تواند در مسیر زندگی هنری او تاثیر داشته باشد. اینکه بدانیم برای کودک چهار ساله یا دوساله یا یک نوجوان چه نوع ابزاری بهترین جواب را به نیازهای توانی-حرکتی یا زیبایی شناختی فرزند می دهد، می تواند تعیین کننده باشد.مثلا خرید رنگ انگشتی برای کودکان 2 ساله بهتر از خرید آبرنگ است. یا خرید آبرنگ برای کودکان 12 ساله بهتر از خرید آبرنگ حرفه ای ممکن است جواب دهد.
مراحل عمومی تکامل نقاشی
تکامل نقاشی کودکان متعلق به فرهنگ های مختلف، دست کم تا سنین 7 و 8 سالگی مشابهت های زیادی با هم دارند.تکامل نقاشی و هنر در کودکان از یک الگوی عمومی تبعیت می کند. اما فرهنگ های متفاوت نه تنها در جزئیات سبک های نقاشی، بلکه در استفاده از استراتژی های اساسی شکل گیری نیز می توانند با یکدیگر تفاوت داشته باشند.
مثلا می توان گفت که دلیل تکرار یک فرم معین در نقاشی های کودکان مربوط به یک فرهنگ خاص، شاید وجود نوعی استراتژی نقاشی که عوامل فرهنگی تعیین کننده آن است و برای کودکان صرفا جذابیت زیبایی شناختی این فرم های فرهنگی مطرح نیست. در واقع هر گاه بتوانیم علت تفاوت های میان-فرهنگی در نقاشی کشیدن را مشخص کنیم، می توانیم به مطرح کرده این نظریه برسیم که آیا الگوها و فرم هایی وجود دارند که به لحاظ زیبایی شناختی جذابیتی گلوبال یا جهانی داشته باشند یا خیر.
مشکلی که همه طبقه بندی های مرحله ای با آن مواجهند، ابهامی است که طبقه بندی در مقابل پیوستگی تکامل قرار می دهد. در زمینه نقاشی به نظر نمی رسد که میان سن یک کودک و مراحلی که در نقاشی خود به آن رسیده است، رابطه ثابطی وجود داشته باشد.تمرین نقاشی و قرار گرفتن در معرض نقاشی های دیگران، برای آنچه که تحت عنوان تکامل به هنجار نقاشی توصیف شده، ضرورت دارد. یعنی فرد بزرگسالی که تا کنون نقاشی نکشیده است ممکن است مانند یک کودک چهار ساله نقاشی بکشد.

